Ο Ίων και η Κρέουσα

Αργότερα γέννησε κρυφά και χωρίς βοήθεια.

Και ύστερα άφησε το μωρό εκεί, μέσα σε ένα καλάθι, με μερικά γνωρίσματα: ένα υφαντό που είχε φτιάξει η ίδια, ένα κόσμημα με δύο χρυσά φίδια και ένα στεφάνι από κλαδί ελιάς.

Φοβισμένη και χωρίς στήριξη, πίστευε ότι το μωρό δεν θα επιζούσε. Η πράξη της δεν παρουσιάζεται ως σωστή, αλλά ως αποτέλεσμα φόβου και απόγνωσης.

Ο Απόλλωνας έστειλε τον Ερμή να το πάρει. Το πήγε στους Δελφούς και το άφησε στο κατώφλι του ναού.

Το βρήκε η Πυθία και το μεγάλωσε.

Το αγόρι έγινε υπηρέτης του ιερού. Στην αρχή της τραγωδίας του Ευριπίδη καθαρίζει τον χώρο με κλαδιά δάφνης και διώχνει με το τόξο του τα πουλιά που πλησιάζουν τον ναό, ενώ τραγουδά. Δεν τα χτυπά· πρώτα τα προειδοποιεί να φύγουν.

Έχει μεγαλώσει με ασφάλεια στους Δελφούς, αλλά δεν γνωρίζει ποιοι είναι οι γονείς του.

Στο μεταξύ, η Κρέουσα είχε παντρευτεί τον Ξούθο, έναν ξένο που είχε βοηθήσει την Αθήνα σε πόλεμο. Δεν είχαν αποκτήσει παιδιά.

Ήρθαν στους Δελφούς να ρωτήσουν γιατί.

Η Κρέουσα φτάνει πρώτη και συναντάει το αγόρι έξω από τον ναό. Μιλούν αρκετή ώρα.

Του λέει ότι θέλει να ρωτήσει για μια φίλη της η οποία, όπως ισχυρίζεται, απέκτησε παιδί με τον Απόλλωνα και το εγκατέλειψε.

Ο Ίων αμφιβάλλει για την ιστορία. Θεωρεί πιθανό η γυναίκα να αποδίδει στον θεό μια ανθρώπινη σχέση και συμβουλεύει την Κρέουσα να μη ζητήσει τέτοιον χρησμό δημόσια.

Ο Ξούθος μπαίνει στον ναό και βγαίνει χαρούμενος. Ο θεός του είπε ότι ο πρώτος άνθρωπος που θα συναντήσει έξω είναι ο γιος του.

Βγαίνει και βλέπει τον Ίωνα.

Τον αγκαλιάζει. Ο νέος τραβιέται και δεν καταλαβαίνει τίποτα.

Και η Κρέουσα μαθαίνει ότι ο άντρας της βρήκε γιο και εκείνη όχι.

Τότε η Κρέουσα ξεσπά σε έναν τολμηρό μονόλογο. Κατηγορεί ονομαστικά τον Απόλλωνα επειδή την εγκατέλειψε και δεν έσωσε, όπως πιστεύει, το παιδί τους. Του λέει ότι πράττει άδικα, ενώ δίνει χρησμούς στους άλλους ανθρώπους.

Μέσα στον φόβο και στον θυμό της, παίρνει μια πολύ κακή απόφαση: σχεδιάζει να δηλητηριάσει τον νέο, επειδή λανθασμένα τον θεωρεί απειλή.

Έχει στην κατοχή της δύο σταγόνες από το αίμα της Γοργόνας, κληρονομιά της οικογένειάς της: η μία θεραπεύει, ενώ η άλλη σκοτώνει.

Δίνει τη θανατηφόρα σταγόνα στον ηλικιωμένο παιδαγωγό της, κι εκείνος τη ρίχνει κρυφά στο ποτήρι του Ίωνα κατά τη διάρκεια ενός γεύματος.

Το σχέδιο αποτυγχάνει από σύμπτωση. Επειδή ακούγεται μια λέξη κακού οιωνού, ο Ίων χύνει το κρασί στο χώμα και ζητά καινούριο. Ένα από τα περιστέρια του ναού δοκιμάζει το χυμένο κρασί και τότε όλοι καταλαβαίνουν ότι ήταν δηλητηριασμένο. Στην τραγωδία το περιστέρι πεθαίνει· στην εικονογράφηση το επεισόδιο δηλώνεται μόνο συμβολικά.

Ο Ίων ανακρίνει τον παιδαγωγό και μαθαίνει ποια οργάνωσε την απόπειρα. Οι άρχοντες των Δελφών καταδικάζουν την Κρέουσα σε θάνατο με λιθοβολισμό — μια σκληρή ποινή της αρχαίας αφήγησης, η οποία δεν παρουσιάζεται παραστατικά.

Την βρίσκει πάνω στον βωμό, ικέτιδα.

Και τη στιγμή που μιλούν, βγαίνει από τον ναό η Πυθία κρατώντας το παλιό καλάθι.

Το είχε φυλάξει από την ημέρα που βρήκε το εγκαταλειμμένο βρέφος.

Ο Ίων το παίρνει και λέει ότι θα το ανοίξει για να ψάξει τη μητέρα του. Η Κρέουσα το βλέπει και τρέχει προς το μέρος του.

Εκείνος τη σταματά: φοβάται ότι μπορεί να λέει ψέματα για να σωθεί.

Και τότε εκείνη κάνει το μόνο πράγμα που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί: του περιγράφει τι υπάρχει μέσα, χωρίς να το έχει ανοίξει.

Το υφαντό με τη Γοργόνα, τα χρυσά φίδια και το στεφάνι από την ιερή ελιά της Αθηνάς, το οποίο, λέει, θα παραμένει ακόμη πράσινο.

Ο Ίων ανοίγει το καλάθι.

Ο Ίων αναγνωρίζει τη μητέρα του, αλλά αμφιβάλλει ακόμη αν πατέρας του είναι πράγματι ο Απόλλωνας. Στο τέλος εμφανίζεται η Αθηνά αντί για εκείνον. Λέει ότι ο θεός την έστειλε, επειδή δεν ήθελε η παρουσία του να προκαλέσει κατηγορίες για όσα είχαν συμβεί.

Και δίνει την τελευταία οδηγία: ο Ξούθος να μη μάθει την αλήθεια. Η απόφαση αυτή λύνει την πλοκή της τραγωδίας, αλλά αφήνει ένα δύσκολο ερώτημα: μπορεί μια οικογένεια να στηριχτεί σε ένα μυστικό;

Από τον Ίωνα, προφητεύει, θα κατάγονται οι Ίωνες. Οι τέσσερις γιοι του θα δώσουν τα ονόματά τους στις παλιές ιωνικές φυλές, ενώ οι απόγονοί του θα κατοικήσουν στα νησιά και στις ακτές της Μικράς Ασίας.

Η τραγωδία συνδέει έτσι μια δύσκολη οικογενειακή αναγνώριση με την καταγωγή ενός ολόκληρου ελληνικού φύλου. Ταυτόχρονα, αφήνει την Κρέουσα να καταγγείλει δημόσια την αδικία που υπέστη από έναν ισχυρό θεό.