Ο Ηρακλής μαινόμενος

Σε μια διαδεδομένη παράδοση, ο Ηρακλής σκοτώνει τα παιδιά του πριν από τους άθλους και η υπηρεσία του στον Ευρυσθέα συνδέεται με την εξιλέωσή του.

Ο Ευριπίδης το αντιστρέφει. Βάζει τους άθλους πρώτα.

Έτσι, όταν αρχίζει το έργο, ο Ηρακλής έχει ήδη κάνει τα πάντα και μόλις γυρίζει από τον τελευταίο: από τον Κάτω Κόσμο, με τον Κέρβερο.

Στη Θήβα, στο μεταξύ, ένας τύραννος ονόματι Λύκος έχει αρπάξει την εξουσία και έχει σκοτώσει τον βασιλιά Κρέοντα. Τώρα ετοιμάζεται να σκοτώσει και την οικογένεια του Ηρακλή: τη σύζυγό του Μεγάρα, τα τρία παιδιά τους και τον ηλικιωμένο Αμφιτρύωνα, τον θνητό πατέρα του ήρωα.

Το έργο ανοίγει με αυτούς καθισμένους ως ικέτες στον βωμό του Δία Σωτήρα, έξω από το σπίτι του Ηρακλή.

Η Μεγάρα λέει ότι δεν ελπίζει πια, και ζητάει μόνο να τους αφήσουν να ντυθούν καλά για να πεθάνουν αξιοπρεπώς.

Και τότε μπαίνει ο Ηρακλής.

Φτάνει την τελευταία στιγμή και σκοτώνει τον τύραννο. Η οικογένεια έχει σωθεί και ο χορός γιορτάζει τη νίκη.

Τότε, πάνω από το σπίτι, εμφανίζονται δύο μορφές και η χαρά μετατρέπεται απότομα σε φόβο.

Η μία είναι η Ίριδα, σταλμένη από την Ήρα. Η άλλη είναι η Λύσσα — η θεά της τρέλας.

Και εδώ ο Ευριπίδης κάνει κάτι εξαιρετικά περίεργο.

Η Λύσσα δεν θέλει να το κάνει.

Λέει ότι ο Ηρακλής έκανε τη γη και τη θάλασσα ασφαλέστερες, αποκατέστησε τις τιμές των θεών που είχαν παραμελήσει κακοί άνθρωποι και δεν αξίζει τέτοια τιμωρία. Συμβουλεύει την Ίριδα και την Ήρα να μην τον βλάψουν.

Η Ίριδα απαντά ότι η Λύσσα δεν κλήθηκε για να δώσει συμβουλές στην Ήρα.

Και η θεά της τρέλας υπακούει.

Αυτό που ακολουθεί το ακούμε από έναν αγγελιοφόρο.

Ο Ηρακλής ετοίμαζε μια τελετή καθαρμού μετά τον φόνο του Λύκου. Ξαφνικά σταμάτησε, τα μάτια του άλλαξαν και άρχισε να γελά.

Είπε ότι πρέπει πρώτα να πάει στις Μυκήνες να σκοτώσει τον Ευρυσθέα και άρχισε να ετοιμάζει άρμα που δεν υπήρχε. Έτρεχε μέσα στο ίδιο του το σπίτι νομίζοντας ότι ταξιδεύει.

Είδε τα παιδιά του και τα πέρασε για παιδιά του Ευρυσθέα.

Σκότωσε το πρώτο με βέλος. Το δεύτερο έτρεξε και κρύφτηκε πίσω από μια κολόνα και τον παρακαλούσε λέγοντας «πατέρα» — και ο Ευριπίδης δεν μας χαρίζει τη λεπτομέρεια: ο Ηρακλής το χτύπησε με το ρόπαλο.

Το τρίτο και τη Μεγάρα τα σκότωσε με το ίδιο βέλος.

Ύστερα ξεκίνησε για τον πατέρα του.

Τον σταμάτησε η Αθηνά. Χτύπησε το στήθος του με μια πέτρα και τον έριξε σε βαθύ ύπνο.

Ο Ηρακλής ξυπνά δεμένος σε μια μισοσπασμένη κολόνα του σπιτιού και δεν θυμάται τίποτε.

Το πιο δύσκολο μέρος του έργου είναι η στιγμή που καταλαβαίνει.

Αποφασίζει να αυτοκτονήσει. Το λέει ήρεμα, σαν λογικό συμπέρασμα.

Και τότε φτάνει ο Θησέας.

Έρχεται από την Αθήνα με στρατό, γιατί έμαθε για τον τύραννο και ήθελε να βοηθήσει. Βρίσκει τα σώματα.

Ο Ηρακλής έχει σκεπάσει το κεφάλι του από ντροπή και επειδή φοβάται μήπως το αίμα που έχει χύσει μολύνει τον αθώο φίλο του.

Ο Θησέας πλησιάζει και του ζητά να αποκαλύψει το πρόσωπό του.

Του λέει ότι δεν φοβάται τη μόλυνση και πως ένας φίλος πρέπει να μοιράζεται τόσο τη δυστυχία όσο και την ευτυχία. Δέχεται μάλιστα να του δώσει το χέρι.

Ύστερα του λέει να σηκωθεί και να πάει μαζί του στην Αθήνα.

Ο Ηρακλής ξανασκέφτεται την απόφασή του. Καταλήγει ότι το να μην αντέξει τη συμφορά και να αυτοκτονήσει θα ήταν δειλία.

Και ότι θα αντέξει να ζήσει.

Βγαίνει από τη σκηνή μαζί με τον Θησέα, κλαίγοντας. Παρομοιάζει τον εαυτό του με μικρό καράβι που ακολουθεί το πλοίο του φίλου του, αν και κάποτε είχε κουβαλήσει τον ουρανό στους ώμους του.

Οι θεοί προκαλούν την καταστροφή, ενώ η Αθηνά σταματά τον Ηρακλή μόνο πριν σκοτώσει και τον Αμφιτρύωνα. Μετά τη συμφορά, όμως, δεν εμφανίζεται κάποιος θεός για να παρηγορήσει τον ήρωα. Ο Θησέας είναι αυτός που τον βοηθά να επιλέξει τη ζωή και του προσφέρει καταφύγιο στην Αθήνα.