Μυθολογία · Επίπεδο Β2
Ο Ηρακλής και η Ομφάλη
Για να εξιλεωθεί για έναν φόνο, ο μεγάλος ήρωας υπηρέτησε μια βασίλισσα.
Ο Ηρακλής σκότωσε τον Ίφιτο, που είχε έρθει ως φιλοξενούμενός του: τον έριξε από τα τείχη της Τίρυνθας. Ο Σοφοκλής τονίζει πως ήταν πράξη δόλια και άδικη, ενώ άλλες πηγές λένε ότι ο ήρωας είχε κυριευτεί από μανία.
Ύστερα αρρώστησε βαριά. Πήγε στους Δελφούς να ρωτήσει πώς θα εξιλεωθεί, αλλά η Πυθία αρνήθηκε να του δώσει χρησμό εξαιτίας του φόνου.
Ο Ηρακλής θύμωσε τόσο που άρπαξε τον ιερό τρίποδα του μαντείου και τον σήκωσε για να φύγει, λέγοντας ότι θα φτιάξει δικό του μαντείο. Ο Απόλλωνας κατέβηκε και τον έπιασε από την άλλη άκρη. Οι δύο τους πάλευαν για τον τρίποδα μέχρι που ο Δίας έριξε κεραυνό ανάμεσά τους.
Τότε ήρθε η απάντηση: για να εξιλεωθεί, ο Ηρακλής έπρεπε να πουληθεί ως δούλος και τα χρήματα να δοθούν στην οικογένεια του νεκρού. Οι πηγές διαφωνούν για τη διάρκεια: ο Σοφοκλής λέει έναν χρόνο, ενώ ο Απολλόδωρος τρία. Ο πατέρας του Ίφιτου, ο Εύρυτος, τελικά δεν δέχτηκε τα χρήματα.
Τον αγόρασε η Ομφάλη, βασίλισσα της Λυδίας.
Κατά την υπηρεσία του, ο Ηρακλής συνέχισε τις περιπέτειές του. Ο Απολλόδωρος αναφέρει ότι έπιασε τους Κέρκωπες, δύο πονηρούς κλέφτες. Άλλοι συγγραφείς τού αποδίδουν και άλλους αγώνες στη Μικρά Ασία.
Πολύ αργότερα, κυρίως Ρωμαίοι ποιητές και καλλιτέχνες έκαναν διάσημη μια άλλη σκηνή: ο Ηρακλής και η Ομφάλη αλλάζουν ρούχα.
Η Ομφάλη φόρεσε τη λεοντή, το δέρμα του λιονταριού της Νεμέας, και κρατούσε το ρόπαλο. Ο Ηρακλής φόρεσε γυναικείο φόρεμα, κάθισε ανάμεσα στις υπηρέτριες και έγνεθε μαλλί με ρόκα και αδράχτι.
Η αντίθεση εντυπωσίαζε: το τεράστιο χέρι που κρατούσε το ρόπαλο τώρα κρατούσε μια κλωστή, ενώ η βασίλισσα κρατούσε τα όπλα του ήρωα.
Ο Σοφοκλής θεωρεί ντροπή τη δουλεία του Ηρακλή σε μια ξένη βασίλισσα, αλλά δεν αφηγείται την αλλαγή των ρούχων. Σε μεταγενέστερες διηγήσεις η Ομφάλη μαθαίνει ποιος πραγματικά είναι ο ήρωας, τον ελευθερώνει και τον παντρεύεται. Διάφορες πηγές τούς αποδίδουν και έναν γιο, χωρίς να συμφωνούν για το όνομά του.
Η δουλεία ήταν μια σκληρή πραγματικότητα του αρχαίου κόσμου και η ιστορία δεν πρέπει να διαβαστεί ως δικαιολόγησή της. Μέσα στον μύθο, όμως, αντιστρέφει τους συνηθισμένους ρόλους: ακόμη και ο πιο δυνατός ήρωας χάνει την ελευθερία του και πρέπει να υπακούσει. Η ρόκα δεν κάνει τον Ηρακλή λιγότερο γενναίο ούτε τα γυναικεία ρούχα αποτελούν από μόνα τους ντροπή. Η πραγματική αιτία της ταπείνωσής του είναι η άδικη πράξη που προηγήθηκε.