Μυθολογία · Επίπεδο Β1
Οι Δαναΐδες
Πενήντα αδελφές, ένας ανεπιθύμητος γάμος και μια μεταγενέστερη αιώνια τιμωρία.
Οι Δαναΐδες ήταν οι πενήντα κόρες του βασιλιά Δαναού. Για να γλιτώσουν από έναν γάμο που δεν ήθελαν, πέρασαν τη θάλασσα — αλλά η ιστορία τους συνδέθηκε με ένα έγκλημα και, αργότερα, με μία από τις πιο γνωστές μάταιες δουλειές της μυθολογίας.
Ο Δαναός και ο αδελφός του ο Αίγυπτος ήταν απόγονοι της Ιώς, της νέας από το Άργος που είχε φτάσει κάποτε μεταμορφωμένη σε αγελάδα ως την Αίγυπτο. Ο Δαναός είχε πενήντα κόρες και ο Αίγυπτος πενήντα γιους. Όταν οι γιοι του Αιγύπτου ζήτησαν να παντρευτούν τις Δαναΐδες, ο Δαναός φοβήθηκε και δεν τους εμπιστεύτηκε.
Ο Δαναός και οι κόρες του έφυγαν με πλοίο. Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, η Αθηνά βοήθησε τον Δαναό να κατασκευάσει ένα πλοίο με πενήντα κουπιά. Πέρασαν πρώτα από τη Ρόδο και ύστερα έφτασαν στο Άργος, την πατρίδα της προγόνου τους, της Ιώς. Σε αυτή την αφήγηση, ο Δαναός πήρε τον θρόνο από τον βασιλιά Γελάνωρα μετά από ένα θεϊκό σημάδι.
Ο Αισχύλος αφηγείται διαφορετικά την άφιξή τους στην τραγωδία «Ικέτιδες». Εκεί οι Δαναΐδες ζητούν προστασία από τον βασιλιά Πελασγό και οι Αργείοι αποφασίζουν να τις δεχτούν. Το έργο τελειώνει πριν από τους γάμους.
Οι πενήντα γιοι του Αιγύπτου έφτασαν αργότερα στο Άργος και ζήτησαν τον γάμο ως τέλος της διαμάχης. Ο Δαναός δεν πίστεψε τις ειρηνικές τους προθέσεις, αλλά δέχτηκε. Έδωσε σε κάθε κόρη του από ένα μικρό μαχαίρι και τις διέταξε: «Απόψε, όταν κοιμηθούν οι άντρες σας, θα τους σκοτώσετε».
Τη νύχτα εκείνη οι σαράντα εννέα Δαναΐδες υπάκουσαν στον πατέρα τους. Μία μόνο, η Υπερμήστρα, άφησε ζωντανό τον άντρα της, τον Λυγκέα, επειδή εκείνος είχε σεβαστεί την επιθυμία της να παραμείνει παρθένα. Ο Απολλόδωρος λέει ότι ο Δαναός την έκλεισε στη φυλακή. Ο Παυσανίας προσθέτει ότι την οδήγησε σε δίκη και οι Αργείοι την αθώωσαν. Μετά τη δίκη αφιέρωσε άγαλμα στην Αφροδίτη Νικηφόρο. Από την Υπερμήστρα και τον Λυγκέα κατάγονταν αργότερα μεγάλοι ήρωες, ανάμεσά τους ο Περσέας και ο Ηρακλής.
Στην αφήγηση του Απολλόδωρου, ο Ερμής και η Αθηνά εξάγνισαν τις άλλες Δαναΐδες για το έγκλημα, με εντολή του Δία. Ύστερα ο πατέρας τους οργάνωσε αγώνα και τις πάντρεψε με τους νικητές. Η γνωστή τιμωρία τους στον Κάτω Κόσμο εμφανίζεται καθαρά σε μεταγενέστερες πηγές, όπως ο Οράτιος και ο Οβίδιος. Εκεί κουβαλούν νερό για να γεμίσουν ένα πιθάρι χωρίς πάτο ή ένα τρύπιο δοχείο. Το νερό φεύγει συνεχώς και η δουλειά τους δεν τελειώνει ποτέ.
Από αυτή τη μεταγενέστερη εικόνα έμεινε η έκφραση «ο πίθος των Δαναΐδων». Τη χρησιμοποιούμε για μια μάταιη προσπάθεια ή για κάτι που καταναλώνει συνεχώς χρήματα και πόρους χωρίς να ολοκληρώνεται.