Μυθολογία · Επίπεδο Β1
Ο Οιδίποδας και το αίνιγμα της Σφίγγας
Ένας άντρας έλυσε το πιο δύσκολο αίνιγμα — αλλά όχι το αίνιγμα της δικής του ζωής.
Ο Οιδίποδας προσπάθησε με όλες του τις δυνάμεις να ξεφύγει από έναν φοβερό χρησμό. Όσο όμως έτρεχε μακριά από τη μοίρα του, τόσο πιο κοντά της πήγαινε.
Το μαντείο των Δελφών είχε προειδοποιήσει τον Λάιο, τον βασιλιά της Θήβας: «Ο γιος σου θα σε σκοτώσει». Όταν λοιπόν γεννήθηκε το παιδί, ο Λάιος διέταξε να το αφήσουν στο βουνό για να πεθάνει. Ένας βοσκός όμως δεν εκτέλεσε την εντολή και το μωρό έφτασε στην Κόρινθο. Έτσι ο Οιδίποδας μεγάλωσε στο παλάτι της Κορίνθου και πίστευε ότι ο βασιλιάς Πόλυβος και η βασίλισσα Μερόπη ήταν οι πραγματικοί του γονείς.
Όταν έγινε νέος, κάποιος του είπε ότι δεν ήταν αληθινό παιδί του Πόλυβου. Ανήσυχος, ο Οιδίποδας πήγε στους Δελφούς για να μάθει την αλήθεια. Η απάντηση ήταν τρομερή: «Θα σκοτώσεις τον πατέρα σου και θα παντρευτείς τη μητέρα σου». Για να μη γίνει ποτέ κάτι τέτοιο, αποφάσισε να μην ξαναγυρίσει στην Κόρινθο.
Στον δρόμο προς τη Θήβα, σε ένα στενό σταυροδρόμι, συνάντησε μια άμαξα με έναν αγέρωχο γέρο. Μάλωσαν για το ποιος θα περάσει πρώτος, ο καβγάς αγρίεψε και ο Οιδίποδας σκότωσε τον γέρο και σχεδόν όλους τους συνοδούς του. Δεν ήξερε ότι ο άγνωστος ήταν ο Λάιος — ο πατέρας του.
Έξω από τη Θήβα τον περίμενε η Σφίγγα, ένα τέρας με σώμα λιονταριού, φτερά πουλιού και κεφάλι γυναίκας. Σε κάθε περαστικό έλεγε το ίδιο αίνιγμα: «Ποιο πλάσμα έχει μία φωνή και γίνεται τετράποδο, δίποδο και τρίποδο;» Η γνωστή νεότερη διατύπωση μιλά για το πρωί, το μεσημέρι και το βράδυ της ζωής. Όποιος δεν έβρισκε την απάντηση, πέθαινε. Ο Οιδίποδας σκέφτηκε ήρεμα και απάντησε: «Ο άνθρωπος· μωρό μπουσουλάει με τα τέσσερα, μεγάλος περπατάει με τα δύο πόδια, και γέρος στηρίζεται σε μπαστούνι». Η Σφίγγα, νικημένη, έπεσε από τον βράχο και σκοτώθηκε.
Οι Θηβαίοι, γεμάτοι ευγνωμοσύνη, έκαναν τον Οιδίποδα βασιλιά και του έδωσαν γυναίκα τη χήρα του Λάιου, την Ιοκάστη. Χωρίς να ξέρουν την αλήθεια, έγιναν ζευγάρι και απέκτησαν παιδιά. Η πιο γνωστή παράδοση ονομάζει τέσσερα: τον Ετεοκλή, τον Πολυνείκη, την Αντιγόνη και την Ισμήνη. Άλλη αρχαία εκδοχή λέει ότι μητέρα των παιδιών ήταν η Ευρυγάνεια.
Κάποτε όμως έπεσε στην πόλη βαριά αρρώστια, και το μαντείο ζήτησε να βρεθεί ο δολοφόνος του Λάιου. Ο Οιδίποδας έψαξε επίμονα — και ανακάλυψε ότι ο δολοφόνος ήταν ο ίδιος, και ότι η γυναίκα του ήταν η μητέρα του. Στην τραγωδία του Σοφοκλή, η Ιοκάστη έβαλε τέλος στη ζωή της και ο Οιδίποδας τύφλωσε τον εαυτό του μέσα στην απόγνωσή του. Οι πράξεις αυτές παρουσιάζονται ως μέρος της συμφοράς, όχι ως λύση. Αργότερα ο Οιδίποδας εξορίστηκε και οι κόρες του τον φρόντιζαν στην περιπλάνησή του.
Οι Έλληνες κρατούσαν την ειρωνεία και δεν την έκρυβαν. Ο Οιδίποδας έλυσε το αίνιγμα για το τι είναι ο άνθρωπος — και ήταν ο μόνος που δεν ήξερε ποιος ήταν ο ίδιος. Η εξυπνάδα, έλεγε ο μύθος, βλέπει μακριά πολύ πιο εύκολα απ' ό,τι κοντά.