Η Κλυταιμνήστρα

Η μητέρα της γύρισε στις Μυκήνες και περίμενε δέκα χρόνια.

Ο Αισχύλος αρχίζει την τραγωδία του με έναν φρουρό ξαπλωμένο στη στέγη του παλατιού, που ψάχνει στον ορίζοντα τη φωτιά που θα πει ότι η Τροία έπεσε. Είναι εκεί κάθε νύχτα, έναν ολόκληρο χρόνο, γιατί έτσι διέταξε η βασίλισσα.

Και ο ποιητής του δίνει μία φράση που δίνει τον τόνο σε όλο το έργο: λέει ότι στο σπίτι αυτό κάτι δεν πάει καλά, και ότι αν οι τοίχοι μπορούσαν να μιλήσουν θα το έλεγαν — αλλά ο ίδιος έχει «ένα βόδι πάνω στη γλώσσα».

Ο χορός των γερόντων της Αργολίδας δεν την εμπιστεύεται. Της μιλούν με έναν τρόπο που δεν χρησιμοποιείται για γυναίκες στο αρχαίο θέατρο, και ο Αισχύλος τη χαρακτηρίζει με μία λέξη: ἀνδρόβουλον — γυναίκα που σχεδιάζει σαν άντρας.

Όταν φτάνει ο Αγαμέμνονας με το άρμα του και με την Κασσάνδρα δίπλα του ως λάφυρο, η Κλυταιμνήστρα βγαίνει και τον υποδέχεται δημόσια με έναν λόγο υπερβολικής αγάπης.

Και ύστερα κάνει κάτι φαινομενικά αθώο. Δίνει εντολή να στρώσουν από το άρμα ως την πόρτα υφάσματα βαμμένα πορφυρά, για να μην πατήσει ο νικητής στο χώμα.

Ο Αγαμέμνονας αρνείται. Λέει ότι αυτά τα κάνουν στους θεούς και ότι ο άνθρωπος που δέχεται τέτοιες τιμές προκαλεί τον φθόνο τους.

Εκείνη τον πιέζει με μια σειρά ερωτήσεων. Τον ρωτάει τι θα έκανε ο Πρίαμος στη θέση του. Τον ρωτάει αν φοβάται τι θα πουν οι άνθρωποι. Τον ρωτάει αν είναι νικητής ή όχι.

Ο Αγαμέμνονας βγάζει τα σανδάλια του και πατάει πάνω στην πορφύρα.

Το κόκκινο ύφασμα οδηγεί μέσα στο σπίτι. Και όταν κλείνει η πόρτα, ο θεατής ξέρει τι σημαίνει το χρώμα.

Μέσα, στο λουτρό, η Κλυταιμνήστρα τον τυλίγει με ένα ύφασμα χωρίς ανοίγματα για τα χέρια — ένα δίχτυ από ρούχο — και τον χτυπάει με το τσεκούρι.

Δύο χτυπήματα. Και ένα τρίτο, όταν έχει ήδη πέσει, «χάρισμα» — λέει — στον Δία του Κάτω Κόσμου.

Ύστερα βγαίνει έξω με το αίμα πάνω της και μιλάει στους γέροντες χωρίς καμία προσπάθεια να δικαιολογηθεί.

Ομολογεί ότι όσα είπε πριν ήταν ψέματα και ότι δεν ντρέπεται. Περιγράφει το αίμα που την πέτυχε στο πρόσωπο — και λέει ότι χάρηκε όπως χαίρεται το σιτάρι τη βροχή του Δία όταν ανοίγει ο σπόρος.

Δεν είναι το πιο σκοτεινό σημείο του έργου. Το πιο σκοτεινό είναι ότι έχει επιχειρήματα.

Στους γέροντες που τη λένε φόνισσα, απαντάει: πού ήσασταν όταν αυτός έσφαξε την κόρη μου σαν κατσίκι από το κοπάδι; Γιατί δεν τον εξορίσατε τότε; Γι' αυτόν λέτε ότι ήταν ανάγκη. Για μένα λέτε ότι είναι έγκλημα.

Ο Αισχύλος δεν της δίνει δίκιο. Αλλά την αφήνει να μιλήσει ολόκληρη, και το κοινό βγαίνει από το θέατρο χωρίς εύκολη απάντηση.

Το τίμημα έρχεται στο δεύτερο έργο. Ο γιος της, ο Ορέστης, γυρίζει και τη σκοτώνει. Πριν το κάνει, εκείνη ανοίγει το ρούχο της και του δείχνει το στήθος που τον θήλασε. Ο Ορέστης διστάζει και ρωτάει τον φίλο του τι να κάνει.

Μετά τον φόνο, οι Ερινύες αρχίζουν να τον κυνηγούν — και η ίδια η Κλυταιμνήστρα εμφανίζεται στο τρίτο έργο ως φάντασμα, να τις ξυπνάει επειδή κοιμούνται.

Ο κύκλος σταματάει μόνο όταν παύει να είναι οικογενειακή υπόθεση: όταν η Αθηνά στήνει στην Αθήνα το πρώτο δικαστήριο και δίνει την απόφαση σε δώδεκα πολίτες.

Αυτό είναι το πραγματικό θέμα της τριλογίας. Όχι ποιος είχε δίκιο, αλλά ότι κανένας δεν μπορεί πια να κρίνει μόνος του τη δική του υπόθεση.