Μυθολογία · Επίπεδο Γ2
Από Ερινύες σε Ευμενίδες
Η στιγμή που η εκδίκηση παραιτήθηκε και δέχτηκε να γίνει δικαστήριο.
Οι Ερινύες γεννήθηκαν από τις σταγόνες του Ουρανού, όταν τον χτύπησε ο γιος του. Ήταν, δηλαδή, παλαιότερες από τους Ολύμπιους — γεννημένες την ίδια στιγμή με το πρώτο έγκλημα μέσα σε οικογένεια.
Η δουλειά τους ήταν συγκεκριμένη και δεν είχε εξαιρέσεις: κυνηγούσαν όποιον έχυνε συγγενικό αίμα. Δεν άκουγαν επιχειρήματα, δεν εξέταζαν προθέσεις, δεν σταματούσαν ποτέ. Ο Αισχύλος τις περιγράφει με φίδια στα μαλλιά και μαύρα ρούχα, κοιμισμένες μέσα στον ναό γύρω από τον Ορέστη.
Ο Ορέστης είχε σκοτώσει τη μητέρα του, την Κλυταιμνήστρα — επειδή εκείνη είχε σκοτώσει τον πατέρα του, τον Αγαμέμνονα, που είχε θυσιάσει την κόρη τους. Κάθε πράξη ήταν δικαιολογημένη από την προηγούμενη, και η αλυσίδα πήγαινε πίσω ως τον Πέλοπα.
Ο Απόλλων είχε διατάξει τον φόνο. Οι Ερινύες δεν ενδιαφέρονταν ποιος τον διέταξε. Τον κυνηγούσαν από πόλη σε πόλη.
Ο Ορέστης έφτασε στην Αθήνα και έπιασε το άγαλμα της Αθηνάς ως ικέτης.
Και εδώ η θεά κάνει κάτι που δεν είχε ξαναγίνει. Δεν αποφασίζει.
Λέει καθαρά ότι η υπόθεση είναι πολύ βαριά για έναν κριτή, ακόμα και για θεά. Ιδρύει δικαστήριο από Αθηναίους πολίτες πάνω στον λόφο του Άρειου Πάγου, ορκίζει τους δικαστές, και δίνει και στις δύο πλευρές χρόνο να μιλήσουν: τις Ερινύες ως κατήγορους, τον Απόλλωνα ως υπερασπιστή.
Οι ψήφοι μετρήθηκαν και βγήκαν ίσες.
Η Αθηνά είχε κρατήσει τη δική της για το τέλος. Την έριξε υπέρ του Ορέστη και όρισε τον κανόνα που ίσχυσε έκτοτε στα αθηναϊκά δικαστήρια: στην ισοψηφία, ο κατηγορούμενος αθωώνεται.
Οι Ερινύες εξαγριώθηκαν. Απείλησαν να ρίξουν στη γη της Αττικής δηλητήριο που θα σκότωνε κάθε καρπό και κάθε παιδί. Είχαν χάσει, είπαν, την τιμή τους: αν δεν τιμωρείται πια ο μητροκτόνος, τότε τι είναι αυτές;
Η Αθηνά δεν τις πολέμησε και δεν τις έδιωξε. Τους έκανε πρόταση.
Θα έμεναν στην Αθήνα, με δικό τους ιερό κάτω από τον βράχο, με τιμές και θυσίες πριν από κάθε γάμο και κάθε γέννηση. Θα κρατούσαν όλη τους τη δύναμη — αλλά θα τη γύριζαν από την εκδίκηση στην προστασία: θα καταριούνται πλέον τον εμφύλιο πόλεμο και θα ευλογούν τη γη.
Δίστασαν πολύ. Και δέχτηκαν.
Άλλαξαν όνομα. Από Ερινύες, «οι μανιασμένες», έγιναν Ευμενίδες, «οι καλοπροαίρετες». Η τριλογία τελειώνει με πομπή που τις οδηγεί στο νέο τους ιερό με αναμμένες δάδες.
Ο Αισχύλος δεν έγραψε αυτό ως τέλος μιας ιστορίας για μια οικογένεια. Το έγραψε ως το σημείο όπου η εκδίκηση παύει να είναι υπόθεση της οικογένειας και γίνεται υπόθεση της πόλης. Οι δυνάμεις που ζητούν ανταπόδοση δεν καταργούνται και δεν εξορίζονται — γιατί κάτι σωστό υπάρχει μέσα τους. Απλώς παύουν να αποφασίζουν μόνες τους.