Ο ηνίοχος και τα δύο άλογα

Ας φανταστούμε τη δύναμη ενός φτερωτού ζευγαριού αλόγων μαζί με τον ηνίοχό τους. Στους θεούς, και τα άλογα και οι οδηγοί είναι όλα καλά και από καλή γενιά. Στους υπόλοιπους, η κατάσταση είναι ανάμεικτη.

Ο δικός μας ηνίοχος οδηγεί ένα ζευγάρι που δεν ταιριάζει. Το ένα άλογο είναι όμορφο και ευγενικό, ίσιο στη στάση, με σεμνότητα και αιδώ· υπακούει σε έναν μόνο λόγο, χωρίς να χρειάζεται μαστίγιο. Το άλλο είναι στραβό και βαρύ, με κοντό λαιμό, αναίσθητο, γεμάτο αίμα και ορμή· ακούει με δυσκολία ακόμα και το κεντρί.

Όταν η ψυχή ταξιδεύει προς τα πάνω, στην περιφορά του ουρανού όπου φαίνονται τα όντα όπως πραγματικά είναι, το δεύτερο άλογο τραβάει προς τα κάτω. Το άρμα ταρακουνιέται. Τα φτερά σπάνε. Πολλές ψυχές φεύγουν κουτσές, έχοντας δει ελάχιστα, και πέφτουν.

Η σκηνή που ο Πλάτωνας περιγράφει με τη μεγαλύτερη ακρίβεια είναι εκείνη της συνάντησης. Όταν ο ηνίοχος δει το πρόσωπο που αγαπά, ολόκληρη η ψυχή ζεσταίνεται. Το κακό άλογο ορμάει αμέσως μπροστά. Το καλό άλογο ντρέπεται και συγκρατείται. Ο ηνίοχος, θυμούμενος τη φύση της ομορφιάς, τραβάει τα χαλινάρια με τόση δύναμη που το κακό άλογο ματώνει στο στόμα.

Και το κάνει ξανά. Και ξανά. Ώσπου, μετά από αρκετές φορές, το άτακτο άλογο αρχίζει επιτέλους να ακολουθεί — και τότε, λέει ο Σωκράτης, η ψυχή του εραστή ακολουθεί το αγαπημένο πρόσωπο «με σεβασμό και φόβο».

Η εικόνα άντεξε δυόμισι χιλιάδες χρόνια για έναν λόγο που δεν είναι λογοτεχνικός. Ο Πλάτωνας δεν χωρίζει τον άνθρωπο σε «λογική» και «πάθος», με τη λογική να έχει δίκιο. Το άρμα δεν προχωράει χωρίς άλογα. Η ορμή που τραβάει προς τα κάτω είναι η ίδια δύναμη που, δεμένη σωστά, ανεβάζει· ο ηνίοχος από μόνος του δεν πηγαίνει πουθενά. Το ζητούμενο δεν είναι να σκοτώσεις το δεύτερο άλογο, αλλά να το μάθεις να τρέχει μαζί με το πρώτο.