Τα Ηλύσια και η Λήθη

Στον Όμηρο, ο τόπος των νεκρών είναι θλιβερός για όλους. Οι ψυχές πετάνε σαν σκιές και δεν θυμούνται ποιοι ήταν, μέχρι να πιουν αίμα.

Ο Αχιλλέας, από εκεί, λέει στον Οδυσσέα την πιο σκληρή φράση του ποιήματος: ότι θα προτιμούσε να είναι ζωντανός δούλος σε φτωχό χωράφι, παρά βασιλιάς όλων των νεκρών.

Αλλά υπάρχει και μια άλλη εικόνα, στην Οδύσσεια.

Ο Μενέλαος μαθαίνει ότι δεν θα πεθάνει: οι θεοί θα τον στείλουν στο «Ηλύσιο πεδίο», στην άκρη της γης.

Εκεί δεν χιονίζει ποτέ, δεν βρέχει και δεν κάνει κρύο. Φυσάει μόνο ο Ζέφυρος, ο δυτικός άνεμος, και η ζωή είναι εύκολη.

Ο Ησίοδος τα λέει «Νησιά των Μακάρων» και τα δίνει στους ήρωες της τέταρτης γενιάς — αυτούς που πολέμησαν στη Θήβα και στην Τροία.

Έτσι, με τον καιρό, ο Κάτω Κόσμος χωρίστηκε σε τρία μέρη.

Ο Τάρταρος, βαθιά κάτω, για τους τιμωρημένους: τον Τάνταλο, τον Σίσυφο, τον Ιξίονα, τις Δαναΐδες.

Το Λιβάδι με τους ασφοδέλους, στη μέση, για τους περισσότερους ανθρώπους — αυτούς που δεν έκαναν ούτε μεγάλο κακό ούτε μεγάλο καλό.

Και τα Ηλύσια, για τους λίγους.

Πέντε ποτάμια περνούσαν από αυτόν τον κόσμο. Η Στύγα του όρκου, ο Αχέροντας της λύπης, ο Κωκυτός του θρήνου, ο Πυριφλεγέθων της φωτιάς — και η Λήθη.

Η Λήθη ήταν το πιο ήσυχο και το πιο τρομακτικό.

Το όνομά της σημαίνει «ξεχνώ». Όποιος έπινε από το νερό της, έχανε όλη του τη ζωή.

Ο Πλάτωνας τελειώνει τη «Πολιτεία» με αυτή την εικόνα. Ένας στρατιώτης, ο Ηρ, πεθαίνει και επιστρέφει, και περιγράφει τι είδε.

Οι ψυχές που θα ξαναγεννηθούν διαλέγουν πρώτα τη ζωή που θέλουν. Ύστερα περνούν από μια κάψα, ξερή πεδιάδα και στρατοπεδεύουν το βράδυ δίπλα στο ποτάμι.

Όλες πρέπει να πιουν λίγο. Αλλά μερικές, λέει ο Πλάτωνας, πίνουν περισσότερο από όσο χρειάζεται.

Και ύστερα, μέσα στη νύχτα, ακούγεται βροντή και οι ψυχές πετάγονται προς τα πάνω σαν αστέρια, για να γεννηθούν.

Ο Ηρ δεν επιτρέπεται να πιει. Γι' αυτό θυμάται.

Στα ελληνικά, η λέξη για την αλήθεια είναι «ἀλήθεια» — δηλαδή αυτό που δεν έχει λησμονηθεί.