Ο Αίας και τα όπλα του Αχιλλέα

Όταν σκοτώθηκε ο Αχιλλέας, η μάχη για το σώμα του ήταν άγρια. Σύμφωνα με την επική παράδοση, ο Αίας μετέφερε τον νεκρό προς τα πλοία, ενώ ο Οδυσσέας κρατούσε μακριά τους Τρώες. Χωρίς τη γενναιότητα και των δύο, το σώμα και τα όπλα θα είχαν χαθεί.

Έμεινε τότε το ερώτημα ποιος θα έπαιρνε την πανοπλία του Αχιλλέα, φτιαγμένη από τον ίδιο τον Ήφαιστο. Τη διεκδίκησαν δύο: ο Αίας και ο Οδυσσέας.

Σε μεταγενέστερες λογοτεχνικές εκδοχές, όπως εκείνη του Οβίδιου, οι δύο ήρωες παρουσιάζουν δημόσια τα επιχειρήματά τους. Ο Αίας θυμίζει τα κατορθώματά του και τις φορές που στάθηκε στη μάχη όταν οι άλλοι υποχωρούσαν.

Ο Οδυσσέας απαντά ότι ο πόλεμος δεν κερδίζεται μόνο με τη σωματική δύναμη, αλλά και με το μυαλό και τα σχέδια.

Οι παραδόσεις διαφέρουν ως προς τους κριτές: αλλού αποφασίζουν οι Έλληνες και αλλού Τρώες αιχμάλωτοι. Σε κάθε περίπτωση, τα όπλα δόθηκαν στον Οδυσσέα.

Για τον Αίαντα αυτό δεν ήταν μια απλή απόφαση. Το θεώρησε προσβολή της αξίας και της τιμής του. Εκείνη τη νύχτα αποφάσισε να σκοτώσει τους αρχηγούς του στρατού.

Η Αθηνά τον σταμάτησε με τον χειρότερο τρόπο: του θόλωσε το μυαλό. Ο Αίας βγήκε στο σκοτάδι και έσφαξε τα κοπάδια του στρατού, νομίζοντας ότι σκότωνε βασιλιάδες. Μίλησε σε ένα κριάρι σαν να ήταν ο Οδυσσέας.

Το πρωί συνήλθε. Και είδε γύρω του τα ζώα.

Ο άνθρωπος που άντεξε δέκα χρόνια μάχης δεν άντεξε το γέλιο. Η ντροπή τον τελείωσε εκεί που δεν τον είχε αγγίξει κανένα δόρυ. Πήγε μόνος σε μια ερημική ακτή, στερέωσε το σπαθί του στο έδαφος και έπεσε πάνω του.

Ο Σοφοκλής έγραψε γι' αυτόν ολόκληρη τραγωδία, και το ερώτημά της είναι ακόμα ζωντανό: τι οφείλει μια κοινότητα σε εκείνον που της έδωσε τα πάντα και μετά έχασε; Στο τέλος του έργου, ο Οδυσσέας — αυτός που κέρδισε — είναι εκείνος που επιμένει να τον θάψουν με τιμές.