Η Αντιγόνη

Ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης, οι γιοι του Οιδίποδα, διεκδίκησαν και οι δύο τον θρόνο της Θήβας. Ο Πολυνείκης, διωγμένος, εκστράτευσε εναντίον της ίδιας του της πατρίδας με ξένο στρατό, και στη μονομαχία τους τα δύο αδέλφια αλληλοσκοτώθηκαν. Την εξουσία ανέλαβε ο θείος τους, ο Κρέων, ο οποίος εξέδωσε αμέσως ένα σκληρό διάταγμα: ο Ετεοκλής, ο υπερασπιστής της πόλης, θα θαβόταν με όλες τις τιμές· ο Πολυνείκης όμως, ως προδότης, θα έμενε άταφος, βορά στα σκυλιά και στα όρνια. Όποιος τολμούσε να τον θάψει θα τιμωρούνταν με θάνατο.

Για τους αρχαίους Έλληνες, η στέρηση της ταφής ήταν η έσχατη προσβολή: η ψυχή του άταφου νεκρού δεν έβρισκε ανάπαυση. Η Αντιγόνη, αδελφή των δύο νεκρών, αποφάσισε να παραβεί τη διαταγή. Ζήτησε τη βοήθεια της αδελφής της, της Ισμήνης, εκείνη όμως, τρομαγμένη, αρνήθηκε: «γεννηθήκαμε γυναίκες», της θύμισε, «και δεν μπορούμε να τα βάζουμε με την εξουσία». «Εγώ θα τον θάψω», αποκρίθηκε η Αντιγόνη· «ωραίο για μένα να πεθάνω πράττοντας το ιερό μου χρέος. Περισσότερο καιρό θα με αγαπούν οι νεκροί κάτω παρά οι ζωντανοί εδώ».

Οι φύλακες συνέλαβαν τη νεαρή κόρη τη στιγμή που σκόρπιζε χώμα πάνω στο σώμα του αδελφού της και τελούσε τις νεκρικές σπονδές. Μπροστά στον Κρέοντα δεν αρνήθηκε τίποτε ούτε ζήτησε έλεος. Με λόγια που έμειναν αθάνατα, δήλωσε ότι το διάταγμα ενός θνητού δεν μπορεί να σταθεί πάνω από τους άγραφους και ακλόνητους νόμους των θεών, που δεν ισχύουν από σήμερα ή από χθες, αλλά αιώνια. Ο Κρέων, βλέποντας στην ανυπακοή της απειλή για την εξουσία του, την καταδίκασε να ενταφιαστεί ζωντανή σε μια πέτρινη σπηλιά.

Μάταια ο γιος του ο Αίμων, μνηστήρας της Αντιγόνης, προσπάθησε να μεταπείσει τον πατέρα του, λέγοντάς του ότι ολόκληρη η πόλη συμπονά κρυφά την κόρη· ο Κρέων έμεινε αμετάπειστος. Μόνο όταν ο τυφλός μάντης Τειρεσίας τον προειδοποίησε ότι οι θεοί οργίζονται και ότι θα πληρώσει με «νεκρό από τα σπλάχνα του», ο βασιλιάς κλονίστηκε και έτρεξε να διορθώσει τα λάθη του — έθαψε πρώτα τον Πολυνείκη και έπειτα κίνησε προς τη σπηλιά.

Ήταν πλέον αργά. Η Αντιγόνη είχε κρεμαστεί μέσα στον τάφο της, και ο Αίμων, που θρηνούσε πάνω από το σώμα της, έφτυσε το πρόσωπο του πατέρα του και κάρφωσε το ξίφος στο ίδιο του το στήθος. Όταν η βασίλισσα Ευρυδίκη έμαθε τον χαμό του γιου της, αφαίρεσε και εκείνη τη ζωή της, καταρώμενη τον σύζυγό της. Ο Κρέων απέμεινε ζωντανός αλλά συντετριμμένος, «ένα τίποτε», όπως ομολογεί ο ίδιος.

Στην τραγωδία του Σοφοκλή, η σύγκρουση της Αντιγόνης με τον Κρέοντα έγινε το αιώνιο σύμβολο της αντίστασης της συνείδησης απέναντι στην αυθαιρεσία της εξουσίας: η αλαζονεία του άρχοντα συντρίβεται, αλλά το τίμημα το πληρώνουν όλοι.