Η Θέτιδα και η φτέρνα του Αχιλλέα

Στην εκδοχή με τη Στύγα, η Θέτιδα βύθισε το μωρό στα νερά του ποταμού του Κάτω Κόσμου. Η παλαιότερη σωζόμενη σαφής αναφορά σε αυτή τη βύθιση βρίσκεται στην Αχιλληίδα του Ρωμαίου ποιητή Στάτιου, πολλούς αιώνες μετά τον Όμηρο.

Στη γνωστή μεταγενέστερη διήγηση, τον κράτησε από τη φτέρνα και τον βούτηξε στο νερό. Όλο το σώμα του έγινε άτρωτο εκτός από το σημείο που κάλυπταν τα δάχτυλά της. Δεν είναι όμως η μοναδική αρχαία εκδοχή για την προσπάθεια της Θέτιδας να προστατεύσει το παιδί της.

Στην Ιλιάδα, αντίθετα, ο Αχιλλέας είναι εξαιρετικός αλλά θνητός πολεμιστής. Δεν αναφέρεται ούτε βύθιση στη Στύγα ούτε άτρωτη φτέρνα. Ο ίδιος λέει ότι η Θέτιδα τού αποκάλυψε δύο μοίρες: αν μείνει στην Τροία, θα πεθάνει νέος αλλά θα αποκτήσει αιώνια δόξα· αν επιστρέψει στην πατρίδα, θα ζήσει πολλά χρόνια χωρίς αυτή τη δόξα.

Σε άλλη παράδοση, η Θέτιδα έκρυψε τον νεαρό Αχιλλέα ντυμένο σαν κορίτσι στο νησί της Σκύρου, ώστε να μην πάει στον πόλεμο. Ο Οδυσσέας τον βρήκε με ένα τέχνασμα: έβαλε όπλα ανάμεσα σε άλλα δώρα και φρόντισε να ακουστεί πολεμική σάλπιγγα. Ο Αχιλλέας άρπαξε ένα όπλο για να αμυνθεί και έτσι φανερώθηκε.

Η Ιλιάδα τελειώνει πριν από τον θάνατο του Αχιλλέα. Η χαμένη Αιθιοπίδα έλεγε ότι τον σκότωσαν ο Πάρης και ο Απόλλων, αλλά η περίληψη που σώθηκε δεν κατονομάζει το σημείο του τραύματος. Άλλα αρχαία έργα και εικόνες συνδέουν το βέλος με τον αστράγαλο ή τη φτέρνα του.

Με τον καιρό, αυτές οι διαφορετικές παραδόσεις ενώθηκαν στη γνωστή ιστορία του μοναδικού ευάλωτου σημείου.

Λέμε ακόμη «αχίλλειος πτέρνα» για το τρωτό σημείο ενός ανθρώπου, ενός σχεδίου ή ενός συστήματος. Η έκφραση βασίζεται στη μεταγενέστερη μορφή του μύθου και όχι στην ομηρική αφήγηση. Υπενθυμίζει ότι ακόμη και ο πιο ισχυρός μπορεί να έχει μια μικρή αλλά σημαντική αδυναμία.