Ο Πάτροκλος

Ο Πάτροκλος κατηγόρησε τον Αχιλλέα για τη σκληρή οργή του και του μίλησε για τους τραυματισμένους αρχηγούς και τον κίνδυνο του στρατού. Ζήτησε μία χάρη: να φορέσει την πανοπλία του Αχιλλέα και να βγει με τους Μυρμιδόνες. Οι Τρώες θα νόμιζαν ότι επέστρεψε ο Αχιλλέας και θα υποχωρούσαν.

Ο Αχιλλέας δέχτηκε και του έδωσε μια σαφή εντολή: «Διώξε τους από τα καράβια και γύρνα πίσω. Μην τους κυνηγήσεις ως την πόλη. Μην πας στα τείχη».

Ο Πάτροκλος βγήκε με τους Μυρμιδόνες. Οι Τρώες νόμισαν ότι ο Αχιλλέας είχε αφήσει την οργή του και πανικοβλήθηκαν. Ο Πάτροκλος έσβησε τη φωτιά από το πλοίο και έδιωξε τους εχθρούς. Τα καράβια σώθηκαν.

Και εκεί έπρεπε να γυρίσει.

Δεν γύρισε. Τους κυνήγησε μέσα στην πεδιάδα, σκοτώνοντας δεκάδες. Σκότωσε τον Σαρπηδόνα, γιο του ίδιου του Δία. Ο Δίας σκέφτηκε να σώσει τον γιο του, αλλά η Ήρα τον προειδοποίησε ότι τότε και οι άλλοι θεοί θα ζητούσαν να σώσουν τα δικά τους παιδιά. Έτσι ο Δίας δεν άλλαξε τη μοίρα του Σαρπηδόνα. Ο Πάτροκλος έφτασε ως τα τείχη της Τροίας. Τρεις φορές προσπάθησε να ανέβει και τρεις φορές τον έσπρωξε πίσω ο Απόλλωνας. Την τέταρτη, ο θεός τού φώναξε να σταματήσει, και ο Πάτροκλος υποχώρησε.

Η μάχη όμως συνεχίστηκε. Αργότερα ο Πάτροκλος όρμησε τρεις φορές εναντίον των Τρώων. Όταν επιτέθηκε για τέταρτη φορά, ο Απόλλωνας τον πλησίασε κρυμμένος σε ομίχλη.

Ο θεός τον χτύπησε από πίσω με την ανοιχτή παλάμη ανάμεσα στους ώμους. Ο Όμηρος περιγράφει τι έγινε με μια σειρά που κόβει την ανάσα: το κράνος έπεσε και κύλησε στη σκόνη· το δόρυ έσπασε στα χέρια του· η ασπίδα γλίστρησε· ο θώρακας λύθηκε μόνος του. Ο θεός τον γύμνωσε πριν τον αγγίξει άνθρωπος.

Έπειτα τον τραυμάτισε από πίσω ένας νεαρός Τρώας, ο Εύφορβος, και απομακρύνθηκε. Τελευταίος τον χτύπησε ο Έκτορας.

Ο Πάτροκλος είπε στον Έκτορα να μη μεγαλοπιάνεται: πρώτα τον νίκησαν η μοίρα και ο Απόλλωνας, έπειτα ο Εύφορβος, και ο Έκτορας ήταν μόνο ο τρίτος. Προφήτεψε ακόμη ότι ο Αχιλλέας θα σκότωνε σύντομα τον Έκτορα.

Όταν έφτασε η είδηση στη σκηνή, ο Αχιλλέας έριξε στάχτη στο κεφάλι του και έβγαλε μια κραυγή που την άκουσε η μητέρα του στον βυθό της θάλασσας. Επέστρεψε στη μάχη την επόμενη μέρα — όχι για τους Έλληνες, όχι για την Ελένη, όχι για τον Αγαμέμνονα. Και ξέροντας πλέον με βεβαιότητα ότι, σκοτώνοντας τον Έκτορα, θα πέθαινε κι ο ίδιος.

Η Ιλιάδα στρέφεται ολόκληρη σε αυτό το σημείο. Το ποίημα αρχίζει με τον θυμό του Αχιλλέα για ένα ζήτημα γοήτρου και τελειώνει με έναν άνθρωπο που έχασε τον πιο στενό του σύντροφο. Ο Πάτροκλος ξεπέρασε τα όρια της αποστολής του, αλλά η τραγωδία δεν έχει μία μόνο αιτία: είχαν προηγηθεί η οργή του Αχιλλέα, η απόφαση του Δία να βοηθήσει τους Τρώες και η βία τόσων πολεμιστών.

Αργότερα η ψυχή του Πατρόκλου εμφανίζεται σε όνειρο στον Αχιλλέα και ζητά να ταφεί. Ζητά ακόμη να μπουν κάποτε τα οστά τους στο ίδιο δοχείο, όπως είχαν μεγαλώσει μαζί. Στην τελευταία ραψωδία της Οδύσσειας, ο Αγαμέμνονας διηγείται ότι αυτή η επιθυμία πραγματοποιήθηκε μετά τον θάνατο του Αχιλλέα.