Μυθολογία · Επίπεδο Β2
Ο Πυγμαλίων και η Γαλάτεια
Ο γλύπτης που ερωτεύτηκε το ίδιο του το άγαλμα — και η θεά που το ζωντάνεψε.
Μπορεί η τέχνη να γίνει τόσο τέλεια, ώστε να ξεπεράσει τη ζωή; Ο μύθος του Πυγμαλίωνα, όπως τον διηγείται ο Ρωμαίος ποιητής Οβίδιος στις Μεταμορφώσεις, απαντά με μια από τις πιο παράξενες ερωτικές ιστορίες της αρχαιότητας.
Στην Κύπρο, το νησί της Αφροδίτης, ζούσε κάποτε ένας χαρισματικός γλύπτης, ο Πυγμαλίων. Ο Οβίδιος λέει ότι, όταν είδε τη ζωή των Προποιτίδων, σχημάτισε άδικα κακή γνώμη για όλες τις γυναίκες και αποφάσισε να μείνει μόνος, αφοσιωμένος στην τέχνη του. Οι Προποιτίδες, σύμφωνα με το ποίημα, είχαν αρνηθεί τη θεϊκή δύναμη της Αφροδίτης και εκείνη τις είχε μεταμορφώσει σε πέτρα.
Κάποια μέρα καταπιάστηκε με ένα κομμάτι λευκό ελεφαντόδοντο και άρχισε να λαξεύει μια γυναικεία μορφή. Δούλευε με τόση αγάπη και τέτοια μαεστρία, ώστε το έργο του ξεπέρασε κάθε ζωντανή ομορφιά: το άγαλμα έμοιαζε έτοιμο να κινηθεί, να μιλήσει, λες και μόνο η ντροπή το κρατούσε ακίνητο. Η τέχνη έκρυβε την τέχνη — κι ο δημιουργός, χωρίς να το καταλάβει, ερωτεύτηκε το ίδιο του το δημιούργημα.
Ο Πυγμαλίων άρχισε να φέρεται στο άγαλμα σαν να ήταν ζωντανό. Του μιλούσε, το χάιδευε, του έφερνε δώρα από εκείνα που αρέσουν στις κοπέλες: κοχύλια, λουλούδια, κοσμήματα, ωραία υφάσματα. Το έντυνε, στόλιζε τα δάχτυλά του με δαχτυλίδια, το ξάπλωνε σε μαλακά μαξιλάρια και το ονόμαζε σύντροφό του. Μα το φίλντισι, όσο τέλειο κι αν ήταν, έμενε κρύο.
Έφτασε τότε η μεγάλη γιορτή της Αφροδίτης, που τη γιόρταζε όλη η Κύπρος. Μπροστά στον βωμό της θεάς, ο Πυγμαλίων πρόσφερε τη θυσία του και ψέλλισε μια ντροπαλή ευχή: δεν τόλμησε να πει «δώσε μου γυναίκα το άγαλμά μου», αλλά «δώσε μου μια γυναίκα όμοια με την κόρη από ελεφαντόδοντο». Η Αφροδίτη όμως, που άκουγε, κατάλαβε τι πραγματικά ποθούσε η καρδιά του· και η φλόγα του βωμού φούντωσε τρεις φορές προς τον ουρανό, σημάδι ότι η ευχή είχε εισακουστεί.
Γυρίζοντας σπίτι, ο γλύπτης φίλησε το άγαλμά του και του φάνηκε ζεστό. Το ελεφαντόδοντο μαλάκωνε κάτω από τα δάχτυλά του σαν κερί στον ήλιο. Δεν πίστευε στα μάτια του, αλλά σύντομα κατάλαβε ότι η μορφή ήταν πια ζωντανή. Η νέα άνοιξε δειλά τα μάτια της και είδε μαζί το φως του ουρανού και τον Πυγμαλίωνα.
Η Αφροδίτη ευλόγησε τον γάμο τους και αργότερα γεννήθηκε η κόρη τους, η Πάφος. Ο Η παράδοση συνδέει μαζί της το όνομα της περίφημης κυπριακής πόλης Πάφου. Ο Οβίδιος δεν δίνει όμως κανένα όνομα στη γυναίκα που ζωντάνεψε. Το όνομα «Γαλάτεια» καθιερώθηκε για εκείνη σε πολύ νεότερα έργα, ιδιαίτερα από τον 18ο αιώνα.
Η ιστορία μπορεί να διαβαστεί ως ύμνος στη δύναμη της τέχνης. Ένας σύγχρονος αναγνώστης όμως παρατηρεί και κάτι που το ποίημα αφήνει στη σκιά: η νέα γυναίκα δεν αποκτά δική της φωνή ούτε επιλέγει η ίδια τη ζωή που ακολουθεί. Ένας άνθρωπος δεν είναι έργο κάποιου άλλου· έχει δικές του επιθυμίες και δικαίωμα να αποφασίζει.