Ο Νεοπτόλεμος

Ο γιος του Αχιλλέα ζούσε στη Σκύρο και δεν είχε γνωρίσει τον πατέρα του. Τον έλεγαν Νεοπτόλεμο, δηλαδή «νέο πολεμιστή», και σε άλλες πηγές Πύρρο. Η ακριβής ηλικία του όταν πήγε στην Τροία δεν δίνεται με βεβαιότητα.

Ο Οδυσσέας πήγε να τον φέρει.

Στον Φιλοκτήτη του Σοφοκλή τον βρίσκουμε στην πρώτη του δοκιμασία, και δεν είναι μάχη. Ο Οδυσσέας του ζητάει να ξεγελάσει τον άρρωστο Φιλοκτήτη με ένα ψέμα, για να του πάρει το τόξο. Ο νέος αρνείται: λέει ότι προτιμά να αποτύχει τίμια παρά να νικήσει με δόλο, γιατί «τέτοιος ήταν και ο πατέρας μου».

Πείθεται τελικά και παίρνει το τόξο με απάτη. Έπειτα, μην αντέχοντας την ενοχή, ομολογεί την αλήθεια και το επιστρέφει. Στο τέλος εμφανίζεται ο Ηρακλής και πείθει τον Φιλοκτήτη να πάει στην Τροία.

Οι αφηγήσεις για την άλωση παρουσιάζουν μια πολύ πιο βίαιη πλευρά του.

Ήταν ένας από τους πολεμιστές μέσα στον Δούρειο Ίππο. Τη νύχτα της άλωσης σκότωσε τον ηλικιωμένο Πρίαμο, παρόλο που ο βασιλιάς είχε ζητήσει προστασία κοντά στον βωμό του Δία. Οι πηγές διαφέρουν ως προς το αν ο φόνος έγινε επάνω στον βωμό ή στην είσοδο του παλατιού.

Στη «Μικρή Ιλιάδα» ο Νεοπτόλεμος σκοτώνει και τον μικρό Αστυάνακτα, ενώ στην «Ιλίου Πέρσιν» το κάνει ο Οδυσσέας. Η τραγωδία «Εκάβη» τού αποδίδει επίσης τη θυσία της Πολυξένης στον τάφο του Αχιλλέα. Οι πράξεις αυτές δείχνουν τη σκληρότητα της άλωσης· δεν παρουσιάζονται ως πρότυπα ηρωισμού.

Πήρε ως αιχμάλωτη την Ανδρομάχη, τη χήρα του Έκτορα, και επέστρεψε στην Ελλάδα.

Το τέλος του ήρθε στους Δελφούς. Οι πηγές διαφωνούν γιατί πήγε: άλλες λένε για να ζητήσει εξηγήσεις από τον Απόλλωνα, που είχε οδηγήσει το βέλος στον πατέρα του· άλλες, ότι πήγε να λεηλατήσει τον ναό.

Οι αρχαίες εκδοχές διαφωνούν ακόμη και για τον θάνατό του. Σε μερικές σκοτώθηκε στους Δελφούς έπειτα από διαμάχη για μια θυσία· σε άλλη, τον σκότωσε ο Ορέστης. Ο Παυσανίας αναφέρει την εστία όπου τον σκότωσε ένας ιερέας του Απόλλωνα και έναν τάφο κοντά στον ναό.

Ο Παυσανίας γράφει ότι οι Δελφοί τού πρόσφεραν κάθε χρόνο θυσία ως σε ήρωα. Δεν εξηγεί αυτή την τιμή ως εξιλέωση, επομένως δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα γιατί καθιερώθηκε η λατρεία του.

Οι πηγές δεν δημιουργούν ένα ενιαίο πορτρέτο του Νεοπτόλεμου. Στον Σοφοκλή νιώθει ενοχή για ένα ψέμα και προσπαθεί να το διορθώσει. Στις αφηγήσεις της άλωσης γίνεται φορέας ακραίας βίας. Η αντίθεση αυτή δείχνει πώς ο πόλεμος μπορεί να αλλάξει έναν νέο άνθρωπο, χωρίς να δικαιολογεί τις πράξεις του.