Μυθολογία · Επίπεδο Γ1
Ο Μίνωας, κριτής των νεκρών
Ο αμφιλεγόμενος βασιλιάς που έγινε δικαστής στον Κάτω Κόσμο.
Οι μύθοι παρουσιάζουν διαφορετικές όψεις του Μίνωα. Ως βασιλιάς απαίτησε από την Αθήνα επτά νέους και επτά νέες για τον Μινώταυρο — κάθε χρόνο ή κάθε εννέα χρόνια, ανάλογα με την πηγή. Φυλάκισε τον Δαίδαλο και έκλεισε τον μάντη Πολύιδο στον τάφο του νεκρού γιου του, ώσπου να βρει τρόπο να τον επαναφέρει στη ζωή.
Και όμως, άλλες παραδόσεις τον παρουσιάζουν μετά τον θάνατό του να κρίνει τους νεκρούς.
Στον μύθο που αφηγείται ο Πλάτωνας στον «Γοργία», τρεις κριτές εξετάζουν τις ψυχές: ο Μίνωας, ο αδελφός του Ραδάμανθυς και ο Αιακός. Ο Ραδάμανθυς κρίνει τους νεκρούς από την Ασία, ο Αιακός εκείνους από την Ευρώπη, και ο Μίνωας αποφασίζει τελευταίος για τις υποθέσεις όπου οι άλλοι δύο αμφιβάλλουν. Το χρυσό σκήπτρο προέρχεται από την «Οδύσσεια», όπου ο Οδυσσέας βλέπει τον Μίνωα να απονέμει δικαιοσύνη στους νεκρούς.
Ο Πλάτωνας προσθέτει και μια λεπτομέρεια που θεωρούσε καθοριστική. Παλιότερα, λέει, οι άνθρωποι κρίνονταν ζωντανοί, την τελευταία τους μέρα — και οι κρίσεις έβγαιναν λάθος. Οι κριτές έβλεπαν ωραία ρούχα, όμορφα σώματα, τίτλους, μάρτυρες που είχαν έρθει να καταθέσουν υπέρ των πλουσίων. Έτσι πολλές κακές ψυχές περνούσαν.
Ο Δίας το άλλαξε. Από τότε ο άνθρωπος κρίνεται γυμνός και νεκρός, από κριτές που είναι κι εκείνοι νεκροί και γυμνοί. Καμία περιουσία, κανένα αξίωμα. Ο κριτής κοιτάζει κατευθείαν την ψυχή και βλέπει επάνω της τα σημάδια που άφησε κάθε πράξη — όπως το σώμα κρατάει τις ουλές του.
Γιατί όμως ο Μίνωας; Η απάντηση των αρχαίων δεν ήταν ότι υπήρξε καλός. Ήταν ότι υπήρξε νομοθέτης. Οι Κρητικοί απέδιδαν τους νόμους τους στον Δία και έλεγαν ότι ο Μίνωας τούς θέσπισε σύμφωνα με τη θεϊκή διδασκαλία. Ο Πλάτωνας ερμηνεύει ένα δύσκολο χωρίο της «Οδύσσειας» με την έννοια ότι ο Μίνωας συναντούσε τον Δία κάθε εννέα χρόνια. Ο Όμηρος τον αποκαλεί «ὀαριστὴς Διός», δηλαδή συνομιλητή του Δία.
Έτσι οι αρχαίες πηγές δεν δίνουν μία ενιαία εικόνα του Μίνωα. Ο τρομερός αντίπαλος του Θησέα είναι ταυτόχρονα γιος και συνομιλητής του Δία, μυθικός νομοθέτης και δικαστής των νεκρών. Η αντίφαση αυτή μας θυμίζει ότι οι ελληνικοί μύθοι δεν έχουν μία μόνο εκδοχή ούτε χωρίζουν πάντοτε τους χαρακτήρες σε απόλυτα καλούς και κακούς.