Μυθολογία · Επίπεδο Β1
Ο Εριχθόνιος και οι πρώτοι Αθηναίοι
Οι Αθηναίοι δεν ήρθαν από αλλού. Ήταν, έλεγαν, φτιαγμένοι από το ίδιο τους το χώμα.
Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, η Αθηνά πήγε στο εργαστήριο του Ηφαίστου για να παραγγείλει όπλα. Ο θεός την κυνήγησε και προσπάθησε να ενωθεί μαζί της χωρίς τη θέλησή της. Εκείνη αντιστάθηκε και ξέφυγε.
Στην προσπάθεια, λίγος σπόρος έπεσε στο πόδι της. Η Αθηνά τον σκούπισε με ένα κομμάτι μαλλί και το πέταξε στο χώμα.
Από τη Γη γεννήθηκε ένα παιδί.
Το ονόμασαν Εριχθόνιο. Μια αρχαία ερμηνεία συνέδεε το όνομα με τις λέξεις έριον, δηλαδή μαλλί, και χθών, δηλαδή γη. Η πραγματική προέλευση του ονόματος δεν είναι βέβαιη.
Η Αθηνά πήρε το παιδί και θέλησε να το κάνει αθάνατο. Το έβαλε σε ένα κλειστό καλάθι και, στην εκδοχή του Απολλόδωρου, το εμπιστεύτηκε στην Πάνδροσο, μία από τις τρεις κόρες του Κέκροπα, με εντολή να μην κοιτάξει μέσα.
Οι αδελφές της, η Έρση και η Άγλαυρος, άνοιξαν το καλάθι. Είδαν ένα φίδι τυλιγμένο γύρω από το μωρό. Η οργή της Αθηνάς τις τρέλανε και έπεσαν από τον βράχο της Ακρόπολης. Άλλες αρχαίες εκδοχές αλλάζουν ποια από τα κορίτσια παραβίασαν την απαγόρευση ή παρουσιάζουν τον ίδιο τον Εριχθόνιο με σώμα φιδιού.
Ο Εριχθόνιος επέζησε και μεγάλωσε μέσα στον ναό της θεάς. Έγινε βασιλιάς της Αθήνας.
Και έκανε τρία πράγματα που οι Αθηναίοι θυμούνταν.
Πρώτον, η μυθική παράδοση του απέδιδε την ίδρυση των Παναθηναίων, της μεγάλης γιορτής της πόλης προς τιμήν της Αθηνάς. Η τετραετής μορφή των Μεγάλων Παναθηναίων οργανώθηκε ιστορικά πολύ αργότερα, τον 6ο αιώνα π.Χ.
Δεύτερον, λεγόταν ότι έστησε στην Ακρόπολη το ξύλινο λατρευτικό άγαλμα της θεάς.
Τρίτον, μια άλλη παράδοση του απέδιδε την εφεύρεση του άρματος με τέσσερα άλογα. Ο Υγίνος γράφει ότι ο Εριχθόνιος είχε πόδια φιδιού και έγινε ο αστερισμός του Ηνιόχου χάρη στην επινόηση και την επιδεξιότητά του.
Το σημαντικό όμως ήταν η καταγωγή του.
Οι Αθηναίοι έλεγαν με υπερηφάνεια ότι είναι αυτόχθονες: δεν ήρθαν από κάπου αλλού, αλλά είχαν γεννηθεί από την ίδια τους τη γη, όπως ο Εριχθόνιος. Οι παλαιότεροι εύποροι Αθηναίοι φορούσαν μάλιστα στα μαλλιά τους χρυσά τζιτζίκια, τα οποία ερμηνεύονταν ως σύμβολα αυτής της αυτοχθονίας.
Ο Θουκυδίδης δίνει μια ιστορική εξήγηση για τη σταθερότητα του πληθυσμού: η Αττική, γράφει, είχε φτωχό έδαφος και γι' αυτό υπέφερε λιγότερο από εσωτερικές συγκρούσεις και αλλαγές κατοίκων. Προσθέτει, όμως, ότι πολλοί άνθρωποι από άλλες περιοχές κατέφυγαν εκεί και έγιναν Αθηναίοι.
Ο μύθος και ο ιστορικός δεν λένε ακριβώς το ίδιο πράγμα. Ο πρώτος δίνει στην αθηναϊκή αυτοχθονία τη μορφή ενός παιδιού που βγήκε από τη γη. Ο δεύτερος προσπαθεί να εξηγήσει τη μακρά συνέχεια της Αττικής με το έδαφος, τις μετακινήσεις και τις πολιτικές συνθήκες.