Ο Ερεχθέας και οι κόρες του

Ο θεός δεν είχε ξεχάσει.

Χρόνια πριν, στην Ακρόπολη, είχε διαγωνιστεί με την Αθηνά για την προστασία της πόλης και είχε χάσει. Ο μύθος του Ερεχθέα μπορούσε έτσι να διαβαστεί ως νέα σύγκρουση ανάμεσα στην Αθήνα και τον Ποσειδώνα.

Ο Ερεχθέας ρώτησε το μαντείο των Δελφών πώς θα νικήσει.

Η απάντηση ήταν ότι έπρεπε να θυσιάσει μία από τις κόρες του.

Ο Ευριπίδης έγραψε γι' αυτό τραγωδία που χάθηκε — τον «Ερεχθέα» — και μας σώθηκαν από αυτήν αποσπάσματα, ένα από τα οποία είναι από τα πιο συζητημένα κείμενα του αρχαίου θεάτρου.

Στο σωζόμενο απόσπασμα, η γυναίκα του, η Πραξιθέα, δίνει τη συγκατάθεσή της στην απόφαση και τη δικαιολογεί δημόσια.

Λέει ότι δίνει την κόρη της.

Εξηγεί ότι μια πόλη είναι μεγαλύτερη από ένα σπίτι και ότι η σωτηρία όλων των παιδιών της εξαρτάται από τη σωτηρία της πατρίδας. Οι μητέρες, λέει, στέλνουν τους γιους τους στη μάχη γνωρίζοντας ότι μπορεί να πεθάνουν· δεν βλέπει γιατί η δική της κόρη θα έπρεπε να αποτελεί εξαίρεση.

Προσθέτει ότι, αν είχε γεννήσει γιους, θα τους έστελνε στη μάχη χωρίς να φοβηθεί για τον θάνατό τους. Δηλώνει ότι αγαπά τα παιδιά της, αλλά βάζει την πατρίδα πάνω από αυτά.

Το πιο σκληρό όμως δεν είναι ο λόγος της μητέρας.

Είναι ο όρκος που είχαν δώσει μεταξύ τους οι ίδιες οι κόρες.

Είχαν δώσει μεταξύ τους έναν όρκο: ότι αν πεθάνει μία, θα πεθάνουν όλες.

Ο Απολλόδωρος γράφει ότι ο Ερεχθέας θυσίασε τη μικρότερη κόρη του και ότι οι υπόλοιπες αυτοκτόνησαν εξαιτίας αυτού του όρκου. Στον «Ερεχθέα» του Ευριπίδη εμφανίζονται τρεις κόρες, αλλά το σωζόμενο κείμενο δεν μας επιτρέπει να ταυτίσουμε με βεβαιότητα εκείνη που θυσιάστηκε.

Η Αθήνα κέρδισε τη μάχη και ο Ερεχθέας σκότωσε τον Εύμολπο.

Έπειτα ο Ποσειδώνας εκδικήθηκε τον θάνατο του γιου του. Στη δραματική εκδοχή, χτύπησε τον Ερεχθέα με την τρίαινά του και τον έθαψε μέσα στη γη.

Στο τέλος του έργου εμφανίζεται η Αθηνά και ρυθμίζει τα υπόλοιπα.

Δίνει στις κόρες το λατρευτικό όνομα Υακινθίδες και ορίζει να τιμώνται με ιδιαίτερες τελετές και προσφορές πριν από τις μάχες.

Ορίζει επίσης να ιδρυθεί ιερό του Ερεχθέα στο κέντρο της πόλης και να λατρεύεται μαζί με τον «Ποσειδώνα Ερεχθέα».

Τέλος, κάνει την Πραξιθέα ιέρεια της Αθηνάς. Με αυτόν τον τρόπο η τραγωδία δίνει μυθική αφετηρία στο αξίωμα της ιέρειας της Αθηνάς Πολιάδος.

Αυτή η σημαντική και ισόβια θέση υπήρχε πραγματικά στην Αθήνα. Την κατείχαν γυναίκες από το αριστοκρατικό γένος των Ετεοβουταδών και έχουν σωθεί τα ονόματα ορισμένων από αυτές.

Το κλασικό κτίριο που ονομάζουμε σήμερα Ερέχθειο χτίστηκε στην Ακρόπολη αρκετούς αιώνες μετά την υποτιθέμενη εποχή του μυθικού βασιλιά. Στέγαζε πολλές λατρείες: της Αθηνάς, του Ποσειδώνα-Ερεχθέα, του Ηφαίστου και του Βούτη.

Στη νότια πλευρά του βρίσκονται οι έξι Καρυάτιδες, γυναικείες μορφές που στηρίζουν τη στέγη. Δεν υπάρχει αρχαία μαρτυρία που να τις ταυτίζει με τις κόρες του Ερεχθέα.

Η λατρεία του Ερεχθέα συνέδεε τη μυθική ιστορία της Αθήνας με το ιερό τοπίο της Ακρόπολης. Η παράδοση τοποθετούσε εκεί τον τάφο ή το ηρώο του, δίπλα στα παλαιότερα σύμβολα της Αθηνάς και του Ποσειδώνα.